Hikûmetên Yekîtiya Ewropî roja Înê ya borî nekarîn li ser pêşniyara dirêjkirina 10 salan a pejirandina YE ya karanîna... biryarek biryardar bidin.Glîfosat, hêmana çalak a di dermanê gihakujê Roundup ê Bayer AG de.
Ji bo piştgirîkirina pêşniyarê an jî astengkirina wê, pêwîst bû ku "piraniya guncaw" a 15 welatan, ku herî kêm 65% ji nifûsa YEyê temsîl dikin, bihata qebûlkirin.
Komîsyona Ewropî di daxuyaniyekê de got ku di dengdana komîteyek ji 27 endamên YE de piraniya bijarte bi dest nexistiye.
Hikûmetên YE dê di nîvê yekem ê Mijdarê de dîsa biceribînin, dema ku têkçûnek din a pêşkêşkirina nêrînek zelal dê biryarê bixe destê Komîsyona Ewropî.
Ji ber ku dema pejirandina heyî roja din diqede, pêdivî ye ku biryar heta 14ê Kanûnê were dayîn.
Cara berê ku destûra glîfosatê ji bo ji nû ve pejirandinê hatibû pêşkêş kirin, piştî ku welatên YE du caran nekarîn piştgiriya heyamek 10-salî bikin, YE pênc sal dirêjkirin da wê.
Bayer got ku bi dehan salan lêkolînan nîşan dane ku ew ewle ye û ev kîmyasal bi berfirehî ji hêla cotkaran ve, an jî ji bo paqijkirina giyayên ji xetên trênê, bi dehan salan e ku tê bikar anîn.
Şîrketê roja Înê ya borî got ku piraniya welatên YEyê dengê xwe dane pêşniyarê û ew hêvî dike ku di gava bê ya pêvajoya pejirandinê de têra xwe welatên din piştgirîya wê bikin.
Di deh salên borî de,Glîfosat, ku di berhemên mîna gihakujê Roundup de tê bikar anîn, di navenda nîqaşeke zanistî ya germ de ye li ser ka gelo ew dibe sedema penceşêrê û bandora wê ya muhtemel a xirab li ser jîngehê. Ev kîmyasal di sala 1974an de ji hêla Monsanto ve wekî rêbazek bi bandor ji bo kuştina gihayan hate destnîşan kirin dema ku berhem û nebat sax man.
Ajansa Navneteweyî ya Lêkolînên li ser Penceşêrê ya navenda wê li Fransayê ye, ku beşek ji Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê ye, di sala 2015an de ew wekî "kanserojeneka muhtemel a mirovan" sinifand. Ajansa ewlehiya xwarinê ya YEyê di Tîrmehê de got ku "di karanîna glîfosatê de deverên krîtîk ên fikarê destnîşan nekirine" û rê li ber dirêjkirina 10 salan vekiribû.
Ajansa Parastina Jîngehê ya Dewletên Yekbûyî di sala 2020an de dît ku herbisîtek ji bo tenduristiyê ji bo mirovan xetereyek çênake, lê dadgeheke îstînafê ya federal li Kalîforniyayê par ferman da ajansê ku wê biryarê ji nû ve binirxîne, û got ku ew bi delîlên têrker nehatiye piştgirî kirin.
Dewletên endam ên YEyê berpirsiyar in ji bo destûrdayîna karanîna berhemên ku kîmyewî tê de hene li bazarên xwe yên neteweyî, piştî nirxandina ewlehiyê.
Li Fransayê, Serokkomar Emmanuel Macron beriya sala 2021an soz dabû ku glîfosatê qedexe bike, lê ji hingê ve paşve gav avêtiye. Almanya, ku mezintirîn aboriya YE ye, plan dike ku ji sala bê ve bikaranîna wê rawestîne, lê dibe ku ev biryar were îtîrazkirin. Mînakî, qedexeya neteweyî ya Luksemburgê di destpêka vê salê de ji aliyê dadgehê ve hate betalkirin.
Greenpeace bang li YE kiribû ku ji nû ve pejirandina bazarê red bike, û lêkolînên ku nîşan didin glîfosat dibe sedema penceşêrê û pirsgirêkên din ên tenduristiyê û her weha dikare ji bo mêşan jehrîn be, bi nav kiribû. Lêbelê, sektora pîşesaziya çandiniyê îdîa dike ku alternatîfên guncaw tune ne.
Copa-Cogeca, komeke ku nûnertiya cotkar û kooperatîfên çandiniyê dike, got, "Çi biryara dawî ji vê pêvajoya ji nû ve destûrdayînê derkeve bila bibe, rastiyek heye ku welatên endam dê pê re rû bi rû bimînin. Heta niha alternatîfek wekhev ji bo vê herbisîdê tune ye, û bêyî wê, gelek pratîkên çandiniyê, nemaze parastina axê, dê tevlihev bibin, û cotkaran bê çareserî bihêlin."
Ji AgroPages
Dema weşandinê: 18ê Cotmeha 2023an